Jeśli śledzisz klubowe zmagania na starym kontynencie to doskonale zdajesz sobie sprawę, że najważniejszym klubowy turniejem rozgrywanym w Europie jest Liga Mistrzów. Ale nie jest to jedyny turniej organizowany przez UEFA. W tym artykule przeczytasz o Lidze Europy, dowiesz się kiedy powstała, jak zmieniał się system rozgrywek i która drużyna odniosła najwięcej zwycięstw w tym turnieju.
fot. UEFA
Puchar UEFA jako prekursor Ligi Europy
Liga Europy UEFA (ang. UEFA Europa League) to drugi najważniejszy po Lidze Mistrzów UEFA klubowy turniej organizowany na starym kontynencie. Podobnie jak w przypadku Ligi Mistrzów (LM), również Liga Europy UEFA zaczynała swoją przygodę pod inną nazwą. Wszystko zaczęło się z sezonie 1971/1972, kiedy rozegrano pierwszy w historii turniej Pucharu UEFA. Pierwotnie brały w nim udział drużyny, które w swoich macierzystych ligach osiągały wysokie pozycje, ale nie zostały mistrzami krajowymi.
Pierwotny schemat rozgrywek i szereg zmian w latach 90. dwudziestego wieku
Już od samego początku, podobnie jak w przypadku Ligi Mistrzów turniej ten rozgrywano na zasadzie play off: mecz i rewanż. Istniała jednak zasadnicza różnica między tymi dwoma turniejami. W pucharze UEFA finał rozgrywano jako dwumecz: mecz i rewanż, a o zdobyciu końcowego trofeum decydował bilans dwóch spotkań. Taka sytuacja miała miejsce do roku 1997. W kolejnym sezonie, tj. 1997/1998, UEFA wprowadziła zmiany na mocy których mecz finałowy rozegrany został na neutralnym stadionie i o zdobyciu trofeum zadecydowało jedno spotkanie. Zmiana ta utrzymana jest do dzisiaj.
Historycznie patrząc to właśnie lata 90. dwudziestego wieku przyniosły szereg zmian w rozgrywkach Pucharu UEFA. Jedną z istotniejszych jest wprowadzenie rundy kwalifikacyjnej. Pierwszy raz rozegrano ją w sezonie 1994/95. Drugą zmianą, w pewnym sensie przełomową dla rozgrywek było umożliwienie gry w Pucharze UEFA drużynom, które odpadły z Ligi Mistrzów. Początkowo dotyczyło to tylko drużyn, które odpadły z kwalifikacji LM i przywilej taki otrzymały w sezonie 1996/97. Nie poprzestano jednak na tym, bo już w sezonie 1999/2000 możliwość w gry w Pucharze UEFA dodatkowo otrzymały drużyny, które zajęły w rozgrywkach grupowych Ligi Mistrzów trzecie miejsce. Champions League zyskała bardzo na znaczeniu, preferowała bogatsze i „lepsze” drużyny, a przez to stała się bardziej elitarna. O tym, czy dana drużyna zagra w Lidze Mistrzów decyduje ranking federacji piłkarskiej. Uniemożliwia to mistrzom krajowym z nisko-notowanych lig na grę w Lidze Mistrzów. Pozostaje im Puchar UEFA, który staje się czymś w rodzaju turnieju pocieszenia.
Interesujesz się Ligą Mistrzów? Z tego artykułu dowiesz się o niej więcej.
Dodanie fazy grupowej w Pucharze UEFA
Kolejne wielkie zmiany wpływające na schemat rozgrywek Pucharu UEFA miały już miejsce w dwudziestym pierwszym wieku. W sezonie 2004/2005 podobnie jak w Champions League wprowadzono fazę grupową, poprzedzoną eliminacjami. Do kolejnej rundy awansowały 24 zespoły z fazy grupowej Pucharu UEFA i 8 zespołów z trzeciego miejsca z Ligi Mistrzów. Daje to łącznie 32 drużyny, które rozlosowano w pary. Dalszy etap turnieju to klasyczny i dobrze już znany dwumecz: mecz i rewanż. Zwycięska drużyna przechodzi do kolejnej rundy, a przegrywająca odpada z turnieju. I tak, aż do wyłonienia finałowej pary, która rozgrywała już pojedynczy mecz na neutralnym stadionie.
Rok 2009 – startuje Liga Europy UEFA
Sezon 2009/2010 przyniósł kolejne, wielkie zmiany. Najważniejszą z nich było zmiana nazwy turnieju. Oficjalnie Puchar UEFA został zastąpiony przez Ligę Europy UEFA. Zmieniono także system rozgrywek, który dzieli się teraz na trzy zasadnicze fazy: kwalifikacyjną, grupową i pucharową.
Kwalifikacje
Faza kwalifikacyjna uległa wydłużeniu i składa się z czterech rund. O tym od której rundy dana drużyna rozpocznie zmagania w Lidze Europy decyduje ranking UEFA. Każda runda na formę dwumeczu, a zwycięska drużyna przechodzi do kolejnej rundy kwalifikacyjnej. Zwycięzcy czwartej rundy kwalifikacyjnej awansują do kolejnej fazy turnieju. Ogólnie w całej rundzie kwalifikacyjnej biorą udział 174 zespoły, a tylko 37 zagra w fazie grupowej.
Faza grupowa
Faza grupowa liczy 48 drużyn (37 z kwalifikacji, 10 zespołów, które odpadły z kwalifikacji Ligi Mistrzów i zwycięzcę Ligi Konferencji Europy UEFA). Zostają one podzielone na 12 grup po 4 w każdej grupie. Każda drużyna rozgrywa po dwa mecze z każdą inną drużyną z grupy. Daje to łącznie sześć meczy. Dwie najlepsze drużyny z każdej grupy (w sumie 24) awansują do trzeciej i ostatniej fazy turnieju – play off.
Faza pucharowa
W fazie pucharowej łącznie występują 32 zespoły (24 z fazy grupowej Ligi Europy UEFA i 8 drużyn, które w fazie grupowej Ligi Mistrzów zajęły trzecie miejsce). Losowane są one w pary i rozgrywają ze sobą dwumecz. Zwycięzca przechodzi do następnej rundy. Faza pucharowa kończy się wielkim finałem, w którym rozgrywany jest tylko jeden mecz na neutralnym stadionie.
Najlepsze drużyny Ligi Europy
Od początku istnienia Pucharu UEFA a później Ligi Europy UEFA, tylko drużyny z 11 krajów wygrywały to trofeum. Przy czym prym wiodą tutaj drużyny hiszpańskie, które zwyciężyły łącznie 13 razy. Wśród tych trzynastu zwycięstw sześć należy do drużyny Sevilla FC, co jest najlepszy wynikiem w historii tego pucharu.
Zestawienie wszystkich państw, z których pochodzą zwycięskie drużyny
| Lp. | Kraj | Liczba zwycięstw |
|---|---|---|
| 1. | Hiszpania | 13 |
| 2-3. | Anglia | 9 |
| 2-3. | Włochy | 9 |
| 4. | Niemcy | 7 |
| 5. | Holandia | 4 |
| 6-8. | Portugalia | 2 |
| 6-8. | Rosja | 2 |
| 6-8. | Szwecja | 2 |
| 9-11. | Belgia | 1 |
| 9-11. | Ukraina | 1 |
| 9-11. | Turcja | 1 |
Zwycięskie drużyny
| Drużyna | Łączna liczba zwycięstw | Zwycięstwa w Pucharze UEFA (lata) | Zwycięstwa w Lidze Europy UEFA (lata) |
|---|---|---|---|
| Sevilla FC | 6 | 2 (2006, 2007) | 4 (2014, 2015, 2016, 2020) |
| Inter Mediolan | 3 | 3 (1991, 1994, 1998) | |
| Liverpool | 3 | 3 (1973, 1976, 2001) | |
| Juventus | 3 | 3 (1977, 1990, 1993) | |
| Atlético Madryt | 3 | 3 (2010, 2012, 2018) | |
| Borussia Mönchengladbach | 2 | 2 (1975, 1979) | |
| Tottenham Hotspur | 2 | 2 (1972, 1984) | |
| Feyenoord Rotterdam | 2 | 2 (1974, 2002) | |
| Eintracht Frankfurt | 2 | 1 (1980) | 1 (2022) |
| IFK Göteborg | 2 | 2 (1982, 1987) | |
| Real Madryt | 2 | 2 (1985, 1986) | |
| AC Parma | 2 | 2 (1995, 1999) | |
| FC Porto | 2 | 1 (2003) | 1 (2011) |
| Chelsea | 2 | 2 (2013, 2019) | |
| RSC Anderlecht | 1 | 1 (1983) | |
| Ajax Amsterdam | 1 | 1 (1992) | |
| Manchester United | 1 | 1 (2017) | |
| PSV Eindhoven | 1 | 1 (1978) | |
| Ipswich Town | 1 | 1 (1981) | |
| Bayer 04 Leverkusen | 1 | 1 (1988) | |
| SSC Napoli | 1 | 1 (1989) | |
| Bayern Monachium | 1 | 1 (1996) | |
| FC Schalke 04 | 1 | 1 (1997) | |
| Galatasaray SK | 1 | 1 (2000) | |
| Valencia CF | 1 | 1 (2004) | |
| CSKA Moskwa | 1 | 1 (2005) | |
| Zenit Petersburg | 1 | 1 (2008) | |
| Szachtar Donieck | 1 | 1 (2009) | |
| Villarreal CF | 1 | 1 (2021) |
Zestawienie wszystkich finałów Pucharu UEFA i Ligi Europy UEFA
| Sezon | Finał | Wynik | Stadion |
|---|---|---|---|
| 1971/1972 | Tottenham Hotspur – Wolverhampton Wanderers | 2-1 (0-0); 1-1 (1-1) | |
| 1972/1973 | Liverpool F.C. – Borussia Mönchengladbach | 3-0 (2-0); 0-2 (0-2) | |
| 1973/1974 | Feyenoord Rotterdam – Tottenham Hotspur | 2-2 (1-1); 2-0 (1-0) | |
| 1974/1975 | Borussia Mönchengladbach – Twente Enschede | 0-0 (0-0); 5-1 (2-0 | |
| 1975/1976 | Liverpool F.C – Club Brugge | 3-2 (0-2); 1-1 (1-1) | |
| 1976/1977 | Juventus Turyn – Athletic Bilbao | 1-0 (1-0); 1-2 (1-1) | |
| 1977/1978 | PSV Eindhoven – SC Bastia | 0-0(0-0); 3-0 (1-0) | |
| 1978/1979 | Borussia Mönchengladbach – Crvena zvezda Belgrad | 1-1 (0-1); 1-0 (1-0) | |
| 1979/1980 | Eintracht Frankfurt – Borussia Mönchengladbach | 3-2 (1-1); 1-0 (0-0) | |
| 1980/1981 | Ipswich Town F.C. – AZ Alkmaar | 3-0 (1-0); 2-4 (2-3) | |
| 1981/1982 | IFK Göteborg – Hamburger SV | 1-0 (0-0); 3-0 (1-0) | |
| 1982/1983 | RSC Anderlecht – Benfica Lizbona | 1-0 (1-0); 1-1 (1-1) | |
| 1983/1984 | Tottenham Hotspur – RSC Anderlecht | 1-1 (0-0); 1-1, k. 4-3 (1-1, 1-1, 0-0) | |
| 1984/1985 | Real Madryt – Videoton Székesfehérvár | 3-0 (1-0); 0-1 (0-0) | |
| 1985/1986 | Real Madryt – FC Köln | 5-1 (2-1); 0-2 (0-1) | |
| 1986/1987 | IFK Göteborg – Dundee United | 1-0 (1-0); 1-1 (1-0) | |
| 1987/1988 | Bayer 04 Leverkusen – Espanyol Barcelona | 3-0 (0-1); 3-0, k. 3-2 (0-0, 3-0, 3-0) | |
| 1988/1989 | SSC Napoli – VfB Stuttgart | 2-1 (0-1); 3-3 (2-1) | |
| 1989/1990 | Juventus Turyn – ACF Fiorentina | 3-1 (1-1); 0-0 (0-0) | |
| 1990/1991 | Inter Mediolan – AS Roma | 2-0 (0-0); 0-1 (0-0) | |
| 1991/1992 | Ajax Amsterdam – Torino FC | 2-2 (1-0); 0-0 (0-0) | |
| 1992/1993 | Juventus Turyn – Borussia Dortmund | 3-1 (2-1); 3-0 (2-0) | |
| 1993/1994 | Inter Mediolan – Austria Casino Salzburg | 1-0 (1-0); 1-0 (0-0) | |
| 1994/1995 | AC Parma – Juventus Turyn | 1-0 (1-0); 1-1 (1-0) | |
| 1995/1996 | Bayern Monachium – Girondins Bordeaux | 2-0 (1-0); 3-1 (0-0) | |
| 1996/1997 | Schalke 04 Gelsenkirchen – Inter Mediolan | 1-0 (0-0); 0-1, k. 4-1 (0-0, 0-1, 0-1) | |
| 1997/1998 | Inter Mediolan – Lazio Rzym | 3-0 (1-0) | Parc des Princes w Paryżu |
| 1998/1999 | AC Parma – Olympique Marsylia | 3-0 (2-0) | Stadion Łużniki w Moskwie |
| 1999/2000 | Galatasaray SK – Arsenal F.C. | 0-0, k. 4-1 (0-0, 0-0, 0-0) | Parken w Kopenhadze |
| 2000/2001 | Liverpool F.C. – Deportivo Alavés | 5-4 (3-1, 4-4, 4-4) | Westfalenstadion w Dortmundzie |
| 2001/2002 | Feyenoord Rotterdam – Borussia Dortmund | 3-2 (2-0) | Feijenoord Stadion w Rotterdamie |
| 2002/2003 | FC Porto – Celtic F.C. | 3-2 (1-0, 2-2, 2-2) | Estadio La Cartuja w Sewilli |
| 2003/2004 | Valencia CF – Olympique Marsylia | 2-0 (1-0) | Ullevi w Göteborgu |
| 2004/2005 | CSKA Moskwa – Sporting Lizbona | 3-1 (0-1) | Estádio José Alvalade w Lizbonie |
| 2005/2006 | Sevilla FC – Middlesbrough F.C. | 4-0 (1-0) | Philips Stadion w Eindhoven |
| 2006/2007 | Sevilla FC – Espanyol Barcelona | 2-2, k. 3-1 (1-1, 1-1, 2-1) | Hampden Park w Glasgow |
| 2007/2008 | Zenit Petersburg – Rangers F.C. | 2-0 (0-0) | City of Manchester Stadium w Manchesterze |
| 2008/2009 | Szachtar Donieck – Werder Brema | 2-1 (1-1, 1-1, 2-1) | Şükrü Saracoğlu Stadyumu w Stambule |
| 2009/2010 | Atlético Madryt – Fulham F.C. | 2:1 (1:1, 1:1, 1:1) | Volksparkstadion w Hamburgu |
| 2010/2011 | FC Porto – SC Braga | 1:0 (1:0) | Aviva Stadium w Dublinie |
| 2011/2012 | Atlético Madryt – Athletic Bilbao | 3:0 (2:0) | Arena Narodowa w Bukareszcie |
| 2012/2013 | Chelsea F.C. – Benfica Lizbona | 2:1 (0:0) | Amsterdam ArenA w Amsterdamie |
| 2013/2014 | Sevilla FC – Benfica Lizbona | 0:0, k. 4:2 (0:0, 0:0, 0:0) | Juventus Stadium w Turynie |
| 2014/2015 | Sevilla FC – Dnipro Dniepropetrowsk | 3:2 (2:2) | Stadion Narodowy w Warszawie |
| 2015/2016 | Sevilla FC – Liverpool F.C. | 3:1 (0:1) | St. Jakob-Park w Bazylei |
| 2016/2017 | Manchester United – Ajax Amsterdam | 2:0 (1:0) | Friends Arena w Solnie |
| 2017/2018 | Atlético Madryt – Olympique Marsylia | 3:0 (1:0) | Parc OL w Décines-Charpieu |
| 2018/2019 | Chelsea F.C. – Arsenal F.C. | 4:1 (0:0) | Stadion Olimpijski w Baku |
| 2019/2020 | Sevilla FC – Inter Mediolan | 3:2 (2:2) | RheinEnergieStadion w Kolonii |
| 2020/2021 | Villarreal CF – Manchester United | 1:1, k. 11:10 (1:0, 1:1, 1:1) | Polsat Plus Arena w Gdańsku |
| 2021/2022 | Eintracht Frankfurt – Rangers F.C. | 1:1, k. 5:4 (0:0, 1:1, 1:1) | Estadio Ramón Sánchez Pizjuán w Sewilli |
| 2022/2023 | ? – ? | ? | Puskás Aréna w Budapeszcie |
Mimo tego, że Liga Europy powszechnie uważana jest za „biednego krewnego” Ligi Mistrzów i nie jest tak elitarna jak Champions League, turniej ten należy do najważniejszych klubowych rozgrywek na świecie. Nawet tak uznanym i wielkim klubom jak Manchester United, Liverpool F.C., Ajax Amsterdam czy Inter Mediolan nie jest łatwo wygrać te rozgrywki. Świadczy to o wysokim i wyrównanym poziomie. Dlatego też, żaden kibic oglądając rozgrywki nie powinien czuć się zawiedziony poziomem spotkań Ligi Europy.
